Co roku, w czasie obrad World Economic Forum Annual Meeting w Davos, publikowany jest raport The Global Risks Report 2026 analizujący najważniejsze zagrożenia dla świata w perspektywie krótko- i długoterminowej. Dokument ten pozwala spojrzeć na globalne ryzyka z perspektywy systemowej – pokazując, jak poszczególne zjawiska wpływają na stabilność społeczną, gospodarczą i zdrowotną.
Choć w raporcie wprost wskazano jedynie kilka zagrożeń zdrowotnych, jego analiza pokazuje, że zdrowie społeczeństw jest silnie powiązane z wieloma innymi globalnymi ryzykami – społecznymi, środowiskowymi, technologicznymi i gospodarczymi. W tym ujęciu zdrowie nie funkcjonuje już jako odrębny obszar polityki publicznej, lecz jako efekt oddziaływania wielu współzależnych czynników.
Zdrowie jako ryzyko systemowe.
Jednym z najważniejszych zagrożeń wskazanych w raporcie jest spadek zdrowia i dobrostanu społeczeństw (decline in health and well-being). Zjawisko to ma charakter systemowy i odnosi się do długofalowego pogarszania się kondycji zdrowotnej populacji – zarówno w wymiarze fizycznym, jak i psychicznym.
Do najważniejszych elementów tego ryzyka należą m.in.:
- pogarszający się ogólny stan zdrowia populacji,
- rosnące obciążenie chorobami przewlekłymi,
- narastający kryzys zdrowia psychicznego,
- spadek subiektywnego poczucia dobrostanu i bezpieczeństwa zdrowotnego,
- przeciążenie systemów ochrony zdrowia.
Raport wskazuje również na rosnącą presję na systemy opieki zdrowotnej. Problem nie dotyczy wyłącznie ograniczonych zasobów finansowych czy kadrowych, lecz także strukturalnych ograniczeń funkcjonowania systemów. W wielu krajach systemy zdrowia koncentrują się przede wszystkim na leczeniu chorób, zamiast na inwestowaniu w profilaktykę i działania prewencyjne. Jednocześnie pogłębia się luka pomiędzy rosnącymi potrzebami zdrowotnymi społeczeństw a realnym dostępem do świadczeń medycznych.
Dodatkowym wyzwaniem jest ograniczona odporność systemów zdrowia na nakładające się kryzysy, takie jak jednoczesne występowanie epidemii, ekstremalnych zjawisk pogodowych czy kryzysów gospodarczych.
Choroby zakaźne jako ryzyko strukturalne
Drugim istotnym zagrożeniem wskazanym w raporcie są choroby zakaźne (infectious diseases). Choć nie znajdują się obecnie w ścisłej czołówce krótkoterminowych globalnych ryzyk, są traktowane jako zagrożenie strukturalne – stale obecne i potencjalnie zdolne do gwałtownej eskalacji.
Ryzyko to jest szczególnie istotne w kontekście takich czynników jak: osłabienie współpracy międzynarodowej, rosnąca mobilność i migracje ludności, konflikty zbrojne, zmiany klimatyczne.
Raport podkreśla, że choroby zakaźne nie są już postrzegane wyłącznie jako problem medyczny, lecz jako zjawisko systemowe, którego skala i dynamika zależą od czynników geopolitycznych, społecznych, środowiskowych i technologicznych.
Skuteczna odpowiedź na to ryzyko wymaga m.in.: wzmacniania systemów zdrowia publicznego, inwestycji w profilaktykę i gotowość epidemiczną, odbudowy zaufania społecznego, rozwijania współpracy międzynarodowej.
Nierówności i dezinformacja
W raporcie szczególnie wyraźnie podkreślona została rola nierówności społecznych i ekonomicznych, które należą do najbardziej powiązanych z innymi globalnych zagrożeń. Nierówności wpływają na wiele obszarów funkcjonowania społeczeństw, w tym również na zdrowie populacji.
To właśnie nierówności w dużym stopniu determinują: długość i jakość życia, dostęp do profilaktyki i diagnostyki, możliwość korzystania z nowoczesnych terapii, poziom bezpieczeństwa zdrowotnego różnych grup społecznych.
Dodatkowym czynnikiem wzmacniającym ryzyko kryzysów zdrowotnych jest dezinformacja, która w raporcie została wskazana jako jedno z najważniejszych krótkoterminowych zagrożeń globalnych. Rozpowszechnianie fałszywych informacji podważa zaufanie do instytucji publicznych, ekspertów i nauki, a także utrudnia prowadzenie skutecznych działań profilaktycznych – w tym programów szczepień. W konsekwencji dezinformacja może ograniczać zdolność państw do reagowania na kryzysy zdrowotne.
Środowisko i zdrowie
Raport wskazuje również na istotną rolę czynników środowiskowych w kształtowaniu globalnych zagrożeń zdrowotnych. W dłuższej perspektywie szczególne znaczenie mają m.in.: ekstremalne zjawiska pogodowe, zanieczyszczenie powietrza, degradacja wody i gleby,zmiany klimatyczne.
Czynniki te wpływają bezpośrednio na zdrowie milionów ludzi. Przykłady obejmują m.in.: choroby układu oddechowego związane z zanieczyszczeniem powietrza w miastach, zwiększoną śmiertelność sercowo-naczyniową podczas fal upałów, rozprzestrzenianie się chorób przenoszonych przez wektory, takie jak kleszcze czy komary, które pojawiają się w nowych regionach geograficznych.
Zjawiska te pokazują, że zmiany środowiskowe już dziś stanowią istotne wyzwanie zdrowotne dla wielu krajów.
Zdrowie jako element stabilności społecznej
Analiza The Global Risks Report 2026 prowadzi do wniosku, że największym zagrożeniem dla zdrowia społeczeństw nie jest pojedyncza choroba, lecz systemowa erozja zdrowia i odporności społecznej. Wyzwania zdrowotne są coraz częściej rezultatem nakładających się procesów społecznych, gospodarczych i środowiskowych.
Odpowiedź na te zagrożenia wymaga działań wykraczających poza tradycyjnie rozumianą politykę zdrowotną. Kluczowe znaczenie mają m.in.:
- ograniczanie nierówności społecznych,
- wzmacnianie systemów profilaktyki i zdrowia publicznego,
- przeciwdziałanie dezinformacji,
- długofalowe inwestycje w odporność systemów publicznych.
Raport podkreśla również, że przedstawione w nim ryzyka nie stanowią prognozy przyszłości, lecz zestaw możliwych scenariuszy rozwoju sytuacji globalnej. Ich analiza może jednak stanowić ważny punkt odniesienia dla decydentów, ekspertów i instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie polityk publicznych.
W tym kontekście zdrowie coraz częściej postrzegane jest nie tylko jako kwestia systemu ochrony zdrowia, lecz także jako wskaźnik jakości funkcjonowania całego systemu społeczno-gospodarczego.
Autor: Patrycja Rzucidło-Zając
